ظهر: قرآن و حدیث
منابع قرآن و حدیث، دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) و دیدگاه شیعه (جعفری) کنار هم.
وقت نماز ظهر
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- قرآن ۱۷:۷۸ نماز را از زوال خورشید تا تاریکی شب برپا دار.
- ابوداود ۳۹۳، ترمذی ۱۴۹ جبرئیل ظهر را هنگام زوال خورشید خواند، و روز دوم هنگامی که سایه هر چیز به اندازه خودش شد.
- صحیح مسلم ۶۱۸ پیامبر ﷺ ظهر را هنگام زوال خورشید میخواند.
- صحیح مسلم ۶۱۲ وقت ظهر تا وقتی است که سایه انسان به اندازه قامتش شود، تا عصر نرسیده است.
- صحیح بخاری ۵۳۳، صحیح مسلم ۶۱۵ هنگام گرمای شدید، ظهر را در خنکی بخوانید. به همین دلیل حنفی ظهر را در تابستان به تأخیر میاندازد.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱-۳ امام صادق و امام باقر (ع): چون خورشید زوال کند، وقت ظهر و عصر با هم داخل میشود، اول ظهر، تا غروب.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۴ وقت فضیلت ظهر تا دو قدم سایه پس از زوال است، و عصر دو قدم پس از آن.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۲۷ پیامبر ﷺ در گرمای شدید به مؤذن فرمود اذان ظهر را کمی به تأخیر اندازد.
- صحیح مسلم ۷۰۵ ابن عباس: پیامبر ﷺ در مدینه بدون ترس و باران ظهر و عصر را جمع خواند تا امتش در سختی نیفتند.
فضیلت نماز ظهر
- ابوداود ۱۲۶۹، ترمذی ۴۲۸ هر کس بر چهار رکعت پیش از ظهر و چهار رکعت پس از آن مواظبت کند، خدا او را بر آتش حرام میکند.
- ترمذی ۴۷۸ پس از زوال درهای آسمان گشوده میشود، و پیامبر ﷺ دوست داشت در آن هنگام عمل صالحی از او بالا رود.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۵ امام صادق (ع): اول وقت نماز، زوال خورشید، محبوبترین و برترین وقت نزد خداست.
نماز ظهر: رکعات
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- ۴ رکعت واجب. حنفی: ۴ سنت پیش و ۲ پس. شافعی و حنبلی: ۲ پیش و ۲ پس (۴ پیش هم سنت است).
- صحیح بخاری ۱۱۸۲ عایشه: پیامبر ﷺ هرگز چهار رکعت پیش از ظهر را ترک نمیکرد.
- صحیح مسلم ۷۲۸، ترمذی ۴۱۵ دوازده رکعت سنت در روز خانهای در بهشت میسازد: از جمله ۴ پیش از ظهر و ۲ پس از آن.
- صحیح بخاری ۱۱۸۰ ابن عمر ۲ رکعت پیش از ظهر و ۲ پس از آن را به یاد داشت.
- قرآن ۶۲:۹ روز جمعه، نماز جمعه (۲ رکعت پس از خطبه) به جای ظهر خوانده میشود.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- ۴ رکعت واجب، و پیش از آن ۸ رکعت نافله.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱ امام صادق (ع): چون خورشید زوال کند وقت داخل شده است؛ پس از فراغ از نافله نماز بخوان.
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۴۶ نمازهای روزانه ۵۱ رکعت است، ۱۷ واجب و ۳۴ نافله.
- قرآن ۶۲:۹ روز جمعه در مذهب جعفری امروز جمعه و ظهر هر دو به تخییر کافی است.
اذکار و تعقیبات پس از نماز ظهر
- صحیح مسلم ۵۹۱ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ (۳ بار)، سپس: اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ، وَمِنْكَ السَّلاَمُ، تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ (خدایا تو سلامی و سلامتی از توست؛ خجستهای ای صاحب شکوه و کرامت).
- صحیح بخاری ۸۴۴، صحیح مسلم ۵۹۳ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ (آنچه تو دهی کسی نتواند بازدارد، و آنچه تو بازداری کسی نتواند دهد، و ثروت هیچکس در برابر تو سودی ندارد).
- صحیح مسلم ۵۹۷ سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۳ بار، و برای کامل کردن صد: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. گناهانش بخشیده میشود هرچند مانند کف دریا باشد.
- نسائی، السنن الکبری ۹۸۴۸ آیة الکرسی (قرآن ۲:۲۵۵) پس از هر نماز واجب: میان او و بهشت جز مرگ مانعی نیست. ابن حبان آن را صحیح دانسته است.
- ابوداود ۱۵۲۲ پیامبر ﷺ به معاذ سفارش کرد که در پایان هر نماز گفتن این را رها نکند: اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ (خدایا مرا بر یاد خودت، شکر خودت و عبادت نیکویت یاری کن).
- ابوداود ۱۵۲۳ عقبة بن عامر: رسول خدا ﷺ به من فرمود در پایان هر نماز معوذات (سوره فلق و ناس) را بخوانم.
- صحیح مسلم ۵۹۴ پیامبر ﷺ در پایان هر نماز میگفت: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ، لَهُ النِّعْمَةُ وَلَهُ الْفَضْلُ وَلَهُ الثَّنَاءُ الْحَسَنُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (معبودی جز خدا نیست، جز او را نمیپرستیم، نعمت و فضل و ستایش نیکو از آن اوست).
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۱۰۲۴؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص ۳۲۰ تسبیح حضرت فاطمه زهرا (س) پس از هر نماز، پیش از تغییر حالت: اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۴ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار. امام صادق (ع): نزد من از هزار رکعت نماز در هر روز محبوبتر است.
شماره احادیث بر پایه sunnah.com است. منابع جعفری با نام کتاب، جلد و باب آمدهاند.
منابع نمازهای دیگر
آخرین بهروزرسانی: جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶