عصر: قرآن و حدیث
منابع قرآن و حدیث، دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) و دیدگاه شیعه (جعفری) کنار هم.
وقت نماز عصر
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- ابوداود ۳۹۳، ترمذی ۱۴۹ جبرئیل عصر را هنگامی خواند که سایه هر چیز به اندازه خودش شد. شافعی، مالکی و حنبلی عصر را در این وقت آغاز میکنند.
- صحیح بخاری ۵۵۷ فاصله عصر تا غروب کوتاهترین بخش روز است. ابوحنیفه از این فهمید که عصر با دو برابر شدن سایه آغاز میشود.
- صحیح مسلم ۶۱۲ وقت عصر تا زرد شدن خورشید است.
- صحیح بخاری ۵۵۰ پیامبر ﷺ عصر را هنگامی میخواند که خورشید هنوز بلند و روشن بود.
- صحیح مسلم ۶۲۲ به تأخیر انداختن عصر تا زرد شدن خورشید نماز منافق است.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۲ امام صادق (ع): وقت ظهر و عصر با هم در نیمروز آغاز میشود، ظهر پیش از عصر، تا غروب.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۴ وقت فضیلت عصر هنگامی است که سایه پس از وقت ظهر دو قدم دیگر بیفزاید.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۹ امام باقر (ع): عصر را بخوان هنگامی که خورشید هنوز سپید و صاف است.
فضیلت نماز عصر
- قرآن ۲:۲۳۸، صحیح مسلم ۶۲۷ بر نمازها و نماز میانه مواظبت کنید. پیامبر ﷺ نماز میانه را نماز عصر خواند.
- صحیح بخاری ۵۷۴، صحیح مسلم ۶۳۵ هر کس دو نماز خنک (صبح و عصر) را بخواند به بهشت میرود.
- صحیح بخاری ۵۵۲، صحیح مسلم ۶۲۶ هر کس نماز عصرش فوت شود، گویی خانواده و مالش را از دست داده است.
- صحیح بخاری ۵۵۳ هر کس نماز عصر را ترک کند، عملش تباه شده است.
- قرآن ۲:۲۳۸ بر نمازها و نماز میانه مواظبت کنید.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۹ امام باقر (ع) هشدار داد که هر کس عصر را ضایع کند از خیر بهشت محروم میشود.
نماز عصر: رکعات
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- ۴ رکعت واجب؛ ۴ رکعت پیش از آن مستحب است، نه مؤکد.
- ابوداود ۱۲۷۱، ترمذی ۴۳۰ خدا رحمت کند کسی را که پیش از عصر چهار رکعت بخواند.
- صحیح بخاری ۳۵۰، صحیح مسلم ۶۸۵ نماز نخست دو رکعت واجب شد و در سفر همان ماند، از این رو مسافر عصر را ۲ رکعت میخواند.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- ۴ رکعت واجب، و پیش از آن ۸ رکعت نافله.
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۴۶ نمازهای روزانه ۵۱ رکعت است، ۱۷ واجب و ۳۴ نافله.
- قرآن ۴:۱۰۱ در سفر کوتاه کردن نماز گناهی ندارد، پس عصر ۲ رکعت میشود.
اذکار و تعقیبات پس از نماز عصر
- صحیح مسلم ۵۹۱ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ (۳ بار)، سپس: اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ، وَمِنْكَ السَّلاَمُ، تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ (خدایا تو سلامی و سلامتی از توست؛ خجستهای ای صاحب شکوه و کرامت).
- صحیح بخاری ۸۴۴، صحیح مسلم ۵۹۳ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ (آنچه تو دهی کسی نتواند بازدارد، و آنچه تو بازداری کسی نتواند دهد، و ثروت هیچکس در برابر تو سودی ندارد).
- صحیح مسلم ۵۹۷ سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۳ بار، و برای کامل کردن صد: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. گناهانش بخشیده میشود هرچند مانند کف دریا باشد.
- نسائی، السنن الکبری ۹۸۴۸ آیة الکرسی (قرآن ۲:۲۵۵) پس از هر نماز واجب: میان او و بهشت جز مرگ مانعی نیست. ابن حبان آن را صحیح دانسته است.
- ابوداود ۱۵۲۲ پیامبر ﷺ به معاذ سفارش کرد که در پایان هر نماز گفتن این را رها نکند: اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ (خدایا مرا بر یاد خودت، شکر خودت و عبادت نیکویت یاری کن).
- ابوداود ۱۵۲۳ عقبة بن عامر: رسول خدا ﷺ به من فرمود در پایان هر نماز معوذات (سوره فلق و ناس) را بخوانم.
- قرآن ۵۰:۳۹ پیش از طلوع خورشید و پیش از غروب، پروردگارت را با ستایش تسبیح گوی. بسیاری از علما اذکار شامگاه را از پس از عصر آغاز میکنند.
- صحیح مسلم ۲۷۲۳ هنگام شام: أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ (شام کردیم و فرمانروایی از آن خداست؛ ستایش از آن خداست؛ معبودی جز خدای یگانه بیشریک نیست).
- صحیح مسلم ۲۶۹۲ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ ۱۰۰ بار صبح و شام: روز قیامت کسی بهتر از آن نمیآورد مگر کسی که همان یا بیشتر گفته باشد.
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۱۰۲۴؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص ۳۲۰ تسبیح حضرت فاطمه زهرا (س) پس از هر نماز، پیش از تغییر حالت: اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۴ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار. امام صادق (ع): نزد من از هزار رکعت نماز در هر روز محبوبتر است.
شماره احادیث بر پایه sunnah.com است. منابع جعفری با نام کتاب، جلد و باب آمدهاند.
منابع نمازهای دیگر
آخرین بهروزرسانی: جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶