اوقات نماز در قرآن و حدیث
قرآن می‌گوید نماز در اوقات معین واجب است، و پیامبر ﷺ این اوقات را با عمل خود نشان داد. مذاهب در بیشتر اوقات هم‌نظرند و در چند مسئله تفاوت دارند: آغاز عصر، پایان مغرب و اوقات مشترک در مذهب جعفری.
در قرآن
- قرآن ۴:۱۰۳ بی‌گمان نماز بر مؤمنان در اوقات معین واجب شده است.
- قرآن ۱۷:۷۸ نماز را از زوال خورشید تا تاریکی شب برپا دار، و قرآن فجر را.
- قرآن ۱۱:۱۱۴ نماز را در دو طرف روز و در ساعاتی از شب برپا دار.
- قرآن ۲:۲۳۸ بر نمازها و نماز میانه مواظبت کنید. پیامبر ﷺ نماز میانه را نماز عصر خواند (صحیح مسلم ۶۲۷).
- قرآن ۲:۱۸۷ بخورید و بیاشامید تا رشتهٔ سپید سپیده‌دم از رشتهٔ سیاه برای شما آشکار شود. وقت صبح با همین فجر صادق آغاز می‌شود.
در حدیث
- ابوداود ۳۹۳، ترمذی ۱۴۹ جبرئیل دو روز نزد کعبه امامت پیامبر ﷺ را کرد: روز اول هر نماز در آغاز وقتش، روز دوم نزدیک پایانش، و گفت وقت هر نماز میان این دو است.
- صحیح مسلم ۶۱۲ وقت ظهر از زوال خورشید تا وقتی است که سایهٔ انسان به اندازهٔ قامتش شود؛ عصر تا زرد شدن خورشید؛ مغرب تا از بین رفتن شفق؛ عشا تا نیمه‌شب؛ صبح از طلوع فجر تا طلوع آفتاب.
- صحیح مسلم ۶۸۱ کوتاهی آن است که نماز را تا آمدن وقت نماز بعدی به تأخیر اندازی. بیشتر علما از این نتیجه می‌گیرند که عشا تا صبح ادا می‌شود، هرچند پیش از نیمه‌شب بهتر است.
- صحیح مسلم ۷۰۵ ابن عباس گفت پیامبر ﷺ در مدینه بدون ترس و باران، ظهر و عصر و مغرب و عشا را با هم خواند تا امتش در سختی نیفتند.
تفاوت مذاهب
عصر
در مذاهب شافعی، مالکی، حنبلی و جعفری عصر وقتی آغاز می‌شود که سایه به اندازهٔ خود شیء شود (جدا از سایهٔ ظهر)، بر پایهٔ حدیث جبرئیل. به نظر ابوحنیفه با دو برابر شدن سایه آغاز می‌شود؛ او از صحیح بخاری ۵۵۷ (از عصر تا غروب کوتاه‌ترین بخش روز است) و ۵۳۳ (در گرما ظهر را خنک‌تر بخوانید) چنین فهمید که وقت ظهر طولانی‌تر است.
مغرب
مذاهب اهل سنت مغرب را هنگام غروب می‌خوانند (صحیح بخاری ۵۶۱). مذهب جعفری تا از بین رفتن سرخی مشرق صبر می‌کند، بر پایهٔ روایات امام صادق (ع) در الکافی و وسائل الشیعه.
عشا
به نظر بیشتر علما عشا با از بین رفتن شفق سرخ آغاز می‌شود. به نظر ابوحنیفه با از بین رفتن شفق سفید، که دیرتر است.
ظهر و عصر، مغرب و عشا
در مذهب جعفری ظهر و عصر از زوال تا غروب و مغرب و عشا تا نیمه‌شب وقت مشترک دارند، هر جفت به ترتیب. امام صادق (ع): چون خورشید زوال کند، وقت هر دو نماز داخل می‌شود (من لا یحضره الفقیه، ج ۱). در مذاهب اهل سنت هر نماز وقت جداگانه دارد. شافعی، مالکی و حنبلی جمع را در سفر جایز می‌دانند (حنبلی در بیماری و نیاز دیگر نیز)؛ حنفی فقط در عرفات و مزدلفه در حج.
شمارهٔ احادیث بر پایهٔ sunnah.com است. منابع جعفری با نام کتاب و باب آمده‌اند.
آخرین به‌روزرسانی: سه‌شنبه ۶ اکتبر ۲۰۲۶