عشا: قرآن و حدیث
منابع قرآن و حدیث، دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) و دیدگاه شیعه (جعفری) کنار هم.
وقت نماز عشا
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- صحیح مسلم ۶۱۲ وقت عشا تا نیمهشب است.
- صحیح مسلم ۶۳۸، ترمذی ۱۶۷ اگر بر امتم سخت نبود، دستور میدادم عشا را تا یکسوم شب به تأخیر اندازند.
- صحیح مسلم ۶۸۱ کوتاهی آن است که نماز را تا وقت نماز بعدی به تأخیر اندازی. بیشتر علما عشا را تا صبح ادا میدانند، هرچند پیش از نیمهشب بهتر است.
- به نظر بیشتر علما عشا با از بین رفتن شفق سرخ آغاز میشود؛ به نظر ابوحنیفه با از بین رفتن شفق سفید، که دیرتر است.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱۳ در روایتی وقت عشا تا یکسوم شب است.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱۸ وقت عشا تا نیمهشب است.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱۴ هر کس بیآنکه عشا بخواند تا نیمهشب بخوابد، قضا کند و فردا روزه بگیرد.
فضیلت نماز عشا
- صحیح مسلم ۶۵۶ هر کس عشا را به جماعت بخواند، گویی نیمی از شب را به نماز ایستاده است.
- صحیح بخاری ۶۵۷، صحیح مسلم ۶۵۱ سنگینترین نمازها بر منافقان عشا و صبح است؛ اگر پاداششان را میدانستند، حتی سینهخیز میآمدند.
- صحیح بخاری ۵۶۸ پیامبر ﷺ خوابیدن پیش از عشا و سخن گفتن پس از آن را ناپسند میداشت.
- من لا یحضره الفقیه، ج ۱، باب مواقیت نماز، حدیث ۱۹ امام باقر (ع) هشدار داد که فرشتهای کسی را که عشا را تا پس از نیمهشب واگذارد لعن میکند.
نماز عشا: رکعات
دیدگاه اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی)
- ۴ رکعت واجب، پس از آن ۲ رکعت سنت، سپس وتر.
- ابوداود ۱۴۲۲ وتر حق است. در مذهب حنفی وتر واجب و ۳ رکعت است.
- صحیح مسلم ۷۵۲ وتر یک رکعت در پایان شب است. نزد شافعی، مالکی و حنبلی سنت است، دستکم ۱ رکعت.
- صحیح بخاری ۹۹۸، صحیح مسلم ۷۵۱ آخرین نماز شبتان را وتر قرار دهید.
دیدگاه شیعه (جعفری)
- ۴ رکعت واجب، و پس از آن ۲ رکعت نافله نشسته.
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۴۶ امام صادق (ع): دو رکعت نافله نشسته پس از عشا یک رکعت شمرده میشود.
اذکار و تعقیبات پس از نماز عشا
- صحیح مسلم ۵۹۱ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ (۳ بار)، سپس: اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ، وَمِنْكَ السَّلاَمُ، تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ (خدایا تو سلامی و سلامتی از توست؛ خجستهای ای صاحب شکوه و کرامت).
- صحیح بخاری ۸۴۴، صحیح مسلم ۵۹۳ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ (آنچه تو دهی کسی نتواند بازدارد، و آنچه تو بازداری کسی نتواند دهد، و ثروت هیچکس در برابر تو سودی ندارد).
- صحیح مسلم ۵۹۷ سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۳ بار، و برای کامل کردن صد: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. گناهانش بخشیده میشود هرچند مانند کف دریا باشد.
- نسائی، السنن الکبری ۹۸۴۸ آیة الکرسی (قرآن ۲:۲۵۵) پس از هر نماز واجب: میان او و بهشت جز مرگ مانعی نیست. ابن حبان آن را صحیح دانسته است.
- ابوداود ۱۵۲۲ پیامبر ﷺ به معاذ سفارش کرد که در پایان هر نماز گفتن این را رها نکند: اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ (خدایا مرا بر یاد خودت، شکر خودت و عبادت نیکویت یاری کن).
- ابوداود ۱۵۲۳ عقبة بن عامر: رسول خدا ﷺ به من فرمود در پایان هر نماز معوذات (سوره فلق و ناس) را بخوانم.
- صحیح بخاری ۵۰۱۰ آیة الکرسی (قرآن ۲:۲۵۵) هنگام خواب: نگهبانی از سوی خدا با تو میماند و تا صبح شیطان به تو نزدیک نمیشود.
- صحیح بخاری ۵۰۰۹، صحیح مسلم ۸۰۷ هر کس دو آیه آخر سوره بقره (۲:۲۸۵-۲۸۶) را در شب بخواند، او را کافی است.
- صحیح بخاری ۵۰۱۷ پیامبر ﷺ هر شب هنگام خواب دو کف دست را جمع میکرد، در آن میدمید، سوره اخلاص و فلق و ناس را میخواند و تا جایی که میتوانست بر بدن میکشید، سه بار.
- صحیح بخاری ۶۳۱۲ هنگام دراز کشیدن برای خواب: بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ أَمُوتُ وَأَحْيَا (خدایا به نام تو میمیرم و زنده میشوم).
- ترمذی ۲۸۹۲ پیامبر ﷺ تا سوره سجده و سوره ملک را نمیخواند نمیخوابید.
- صحیح بخاری ۳۱۱۳ هنگام خواب: سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۴ بار؛ پیامبر ﷺ فرمود از خدمتکار بهتر است.
- وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۱۰۲۴؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۱، ص ۳۲۰ تسبیح حضرت فاطمه زهرا (س) پس از هر نماز، پیش از تغییر حالت: اللَّهُ أَكْبَرُ ۳۴ بار، الْحَمْدُ لِلَّهِ ۳۳ بار، سُبْحَانَ اللَّهِ ۳۳ بار. امام صادق (ع): نزد من از هزار رکعت نماز در هر روز محبوبتر است.
شماره احادیث بر پایه sunnah.com است. منابع جعفری با نام کتاب، جلد و باب آمدهاند.
منابع نمازهای دیگر
آخرین بهروزرسانی: جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶